دیستروفی میوتونیک

دیستروفی میوتونیک بیماری ارثی است که با اختلال در عملکرد عضلات همراه است. مشخصه اصلی این بیماری ضعف عضلانی و میوتونی است. میوتونی به این معنی است که عضلات پس از هر انقباض به آرامی به وضعیت استراحت بر می‌گردند.

این بیماری علاوه بر عضلات دیگر اندام‌های بدن چون چشم‌ها، قلب و مغز را درگیر می‌کند.

این بیماری یکی از شایع‌ترین انواع بیماری‌های ارثی عضلات است. تخمین زده می‌شود از میان هر 20 هزار نفر یک نفر به این بیماری مبتلا باشد.

علائم این بیماری بسیار متغیر بوده و حتی در میان اعضای یک خانواده نیز متفاوت است. این بیماری از لحاظ بالینی به صورت خفیف تا شدید دیده می‌شود و به سه نوع کلاسیک، خفیف و مادرزادی تقسیم می‌شود. البته این سه نوع با هم همپوشانی دارند.  مبتلایان به دیستروفی میوتونیک تیپ یک مادرزادی کاهش قدرت انقباض عضله (هایپوتونیا) و ضعف شدید و عمومی عضلانی در بدو تولد روبه‌رو هستند. نارسایی تنفسی در بسیاری موارد باعث مرگ زود هنگام مبتلایان می شود. عقب ماندگی ذهنی نیز در این بیماران معمول است. در برخی موارد علائم این بیماری در دوران جنینی و با کم تحرکی جنین و افزایش مایع آمنیوتیک مشهود است.

 در افرادی که به نوع خفیف بیماری مبتلا هستند شخص ممکن است تا زمان بروز علائم در فرد دیگری از اعضای خانواده از بیمار بودن خودن اطلاعی نداشته باشند. این افراد معمولاً طول عمر طبیعی دارند.

 در نوع کلاسیک ضعف عضلانی و خستگی، میوتونی ، کاتاراکت و در اغلب موارد ناهنجاری در هدایت الکتریکی قلب دیده می‌شود. در بزرگسالی معمولاً افراد از لحاظ فیزیکی ناتوان شده و ممکن است طول عمر آنان نیز کاسته شود.

تشخیص این بیماری با گرفتن الکترومیوگرام و اندازه گیری میزان فعالیت الکتریکی سلول‌های عضلانی  از عضلات بیماران امکان پذیر می‌شود.

میوتونی و ضعف عضلانی ناشی از این بیماری به تدریج در طول یک دوره چند ساله بیشتر می شود.

در این بیماری بعضی عضلات بیش از دیگر عضلات درگیر می‌شوند.  عضلات صورت معمولا اولین ناحیه‌هایی هستند که ضعف در آنها نمایان می‌شوند که نتیجه آن فقدان تظاهرات احساسی در صورت و یا ظاهر ماسک مانند است. به دلیل ضعف عضلات صورت همچنین این بیماران با اختلال در گفتار و پلک‌های افتاده روبه رو هستند.

 

 

گروه دیگر عضلاتی که ضعف پیدا می کنند عضلات قسمت‌های پایینی پا، قوزک و مچ پا، ساعد و دست ها است که باعث مشکل در راه رفتن و حرکات دست و انگشتان می شود.

دیستروفی میوتونیک به ویژه در عضلات دست بسیار مشهود است به طوریکه پس از مشت کردن دست رها سازی آن با سختی و احساس سفتی عضلانی انجام می‌شود. این وضعیت هنگام دست دادن و یا گرفتن دستگیره در نمود پیدا می‌کند.

در طول زمان عضلات تنفسی و عضلاتی که در بلع شرکت دارند ضعیف می شوند. در موارد نادر ضعف عضلانی در بیماران به حدی زیاد میشود که آنها را وادار به استفاده از ویلچر می کند.

اکثر افرادی که به دیستروفی میوتونیک مبتلا هستند به کاتاراکت مبتلا می شوند.

کاتارکت به معنی تیرگی لنز چشم است. که باعث تیره شدن دید شخص می شود. کاتاراکت معمولا اولین علامت دیستروفی میوتونیک است. البته دیستروفی میوتونیک تنها علت بروز کاتارکت نیست و این عارضه در افراد مسن رخ می دهد. اما معمولاً بروز این عارضه در افراد جوان با دیستروفی میوتونیک مرتبط است. کاتاراکت با عمل جراحی قابل درمان است. ضربان قلب نامنظم (آریتمی) نیز در مبتلایان به DM دیده می شود. این عارضه معمولا خطر ساز نیست اما در بعضی موارد می تواند باعث مرگ شود. به همین دلیل ضربان قلب مبتلایان به DM باید به طور مرتب با انجام آزمایش الکتروکاردیوگرام کنترل شود. بعضی از افراد برای رفع مشکل آریتمی نیاز به مصرف دارو و ضربان ساز دارند. از جمله علائم دیگری که در بعضی از مبتلایان به DM مشاهده می شود دیابت ملیتوس، سنگ صفراوی، ناراحتی روده ای و کچلی ناحیه جلو سر است. البته این عارضه ها در سایر افراد نیز دیده می شود.

بیماری دیستروفی میوتونیک به صورت اتوزومال غالب به ارث می رسد. به این معنی که فرزندان دختر یا پسر یک فرد مبتلا به احتمال 50 درصد به بیماری مبتلا می شوند.

این عارضه در اثر جهش در ژن myotonic dystrophy protein kinase (DMPK)  رخ می دهد. این  ژن که در بازوی بلند کروموزم 19 قرار دارد در عملکرد طبیعی عضلات نقش دارد.

نقص ژنی که منجر به بروز DM می شود گسترش تکرارهای  نوکلو تیدی CTG در ناحیه پایین دست ژن DMPK است

در افراد سالم   این 3 نوکلوتید در حدود 5 تا 30 بار تکرار می­شوند. اما در افراد بیمار این تکرار زیاد می­شود و باعث بی ثباتی و بزرگ شدن بیش از حد این ناحیه روی کروموزم می­شود. نوع بیماری به تعداد این تکرارها بستگی دارد. در افرادی که نوع مادرزادی مبتلا هستند تعداد تکرارها به بیش از 2000 کپی می­رسد. در مبتلایان به فرم کلاسیک تعداد تکرارها حدوداً 100 تا 1000 کپی است.در فرم خفیف بیماری حدود 50 تا 150 کپی وجود دارد. تعداد 35 تا 49 کپی از این تری نوکلئوتید هم به عنوان پیش موتاسیون در نظر گرفته می­شوند.

باید توجه داشت که با وجود آنکه دیستروفی میوتنیک تیپ یک به صورت اتوزومی غالب به ارث می­رسد.  شدت بیماری در فرزندان افراد بیمار بیشتر از خود آنان خواهد بود و فرزندان در سنین پایین تر علائم اولیه بیماری را نشان می دهند. این پدیده آنتی سیپیشن (anticipation) نامیده می شود و دلیل آن  نیز زیاد شدن و گسترش تکراهای نوکلئوتیدی هنگام گامت زایی است.

 در جدول زیر تعداد تکرارها و شدت علائم نشان داده شده است.

 

 

ارتباط میان تعداد تکرارهای CTG  در ژن DMPK و شدت علائم

تعداد تکرارها

علائم بیماری

5 تا 37

حد طبیعی

38 تا 49

پیش موتاسیون بدون علامت (فرزندان در خطر)

50 تا 150

خفیف

در حدود 100 تا 1000 الی 1500

کلاسیک

در حدود 1000 و بیشتر

مادرزادی

 

امکان ا نجام آزمایش ژنتیک برای تشخیص بیماری دیستروفی میوتونیک وجود دارد. در این آزمایش میزان تکرارهای CTG در ژن DMPK اندازه گیری می شود. در این بیماری بین تعداد تکراها و زمان و شدت بروز علائم بیماری ارتباط وجود دارد. بیشترین تکرار هم در نوع مادرزادی دیده می شود.

 

منابع:

- GeneReviews

Edited by Roberta A Pagon, Editor-in-chief, Thomas C Bird, Cynthia R Dolan, and Karen Stephens

Myotonic Dystrophy

Medical Genetics and Neurology University of Washington Medical - Center

Myotonic Dystrophy: Making an Informed Choice About Genetic Testing

Corrine O’Sullivan Smith, MS, CGC ,Robin L. Bennett, MS, CGC, Thomas D. Bird, MD

 

نام بیماری

دیستروفی میوتونیک نوع یک

Myotonic Dystrophy Type I  

نام بخش

مولکولی

ژن مورد بررسی

DMPK

نوع نمونه درخواستی

مرحله اول: 6 میلی لیتر خون محیطی از کودکان و بزرگسالان  در دو شیشه مجزا هر کدام 3 میلی لیتر.

مرحله دوم: برای تشخیص پیش از تولد 20 میلی گرم نمونه از پرزهای جنینی یا 20 میلی لیتر از مایع آمینیوتیک جنینی در دو لوله مجزا.

یادآوری: نمونه گیری از جنین با ید توسط پزشک متخصص و با هماهنگی آزمایشگاه انجام گیرد.

شرایط نگهداری

نمونه‌های خون همراه با EDTA در لوله‌های مخصوص آزمایشگاه گرفته می‌شوند و باید در جای خنک نگهداری شده و از یخ زدگی محافظت شوند.

نمونه‌های جنینی باید در اسرع وقت به آزمایشگاه ارسال شوند.

افراد مورد بررسی

مرحله اول: افراد مبتلا با علائم دیستروفی میوتونیک  و یا نوزادان که به دلیل نامعلوم مشکلات تنفسی و یا سستی عضلات دارند.

افراد بدون علامت که احتمال دارد حامل جهش یا پیش جهش باشند.

مرحله دوم: جنین درصورتیکه جهش و یا پیش جهش والدین از قبل مشخص شده باشد

زمان مراجعه

مرحله اول: قبل از ازدواج یا قبل از بارداری

مرحله دوم: هفته 10 تا 12 بارداری

روش آزمایشگاهی

استخراج DNA، آزمایش PCR به منظور شناسایی تکرارهای تری نوکلئوتیدی سه گانه و بررسی اندازه قطعات

زمان تقریبی انجام آزمایش

یک هفته

 

 

 

Myotonic Dystrophy Type I  

Disease Name

DMPK

Analyzed Gene

6 ml whole blood in two separated tube each 3 ml.

For Prenatal Diagnosis 20 mg of  Chorionic villi sample or

20 ml of  Amniotic Fluid sample

Note: the embryonic sample should be taken by specialists with collaboration of the laboratory.

Specimen Required

The blood should be taken in Lavender-top (EDTA) tube and keep in cool condition and avoid freezing.

Embryonic samples should be sent to the laboratory as soon as possible

Transport Requirement

Confirmation of diagnosis in symptomatic individual and neonates with unexplained hypotonia and/or respiratory distress.

Presymptomatic testing of adults at-risk for myotonic dystrophy

Prenatal testing after a familial mutation has been identified.

Indication

DNA Extraction, PCR Amplification and fragment size analysis.

Method

One  Weak

Test Frequency

 

 

آزمایشگاه ژنتیک پزشکی تهران

ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه 7:30 صبح تا19:30 شب پنج شنبه 7:30 صبح تا 15:30 ظهر

عکس ها