هیپرپلازی آدرنال مادرزادی

هیپرپلازی آدرنال مادرزادی Congenital Adrenal Hyperplasia خانواده‌ای از بیماری‌های ژنتیکی هستند که در اثر نقص آنزیم‌هایی که در مراحل بیوشیمیایی  تولید کورتیزول از کلسترول نقش دارند، ایجاد می‌شوند. این آنزیم‌ها در غدد آدرنال فعالیت می‌کنند.

 تولید بیش از حد آندروژن در مبتلایان به این بیماری باعث ظاهر شدن صفات مردانه (virilization) و در برخی موارد نیز از دست دادن نمک می‌شود. این بیماری به دو نوع کلاسیک و غیر کلاسیک (NC) تقسیم می‌شود. در نوع کلاسیک نقص آنزیمی شدیدتر است و باعث بروز علائم بیماری مانند مردانه شدن دستگاه تناسلی خارجی در دختران در بدو تولد می‌شود.  نوع کلاسیک بیماری CAH را به دو نوع از دست‌دهنده نمک (salt-wasting یا SW) و بروز صفات مردانه به تنهایی (Simple virilizing یا  SV ) تقسیم می‌کنند.

در نوع از دست دهنده نمک علائم بیماری در اولین هفته‌های تولد بروز می‌کند. این علائم شامل تهوع، افزایش وزن کم، تغذیه ضعیف، خواب آلودگی، اسهال و کم آبی است. آزمایش خون در این افراد میزان کم سطح نمک خون را مشخص می‌سازد. این علائم می‌تواند باعث ایجاد شوک در نوزادان مبتلا شود. بدون انجام اقدامات درمانی این نوزادان فوت خواهند کرد.  دستگاه تناسلی پسران تازه متولدی که مبتلا به این بیماری هستند طبیعی بوده و تنها افزایش رنگدانه‌ها مشاهده می‌شود. اما دختران مبتلا دچار ابهام تناسلی هستند و در بیشتر مواقع دستگاه تناسلی مشابه دستگاه تناسلی مردانه دارند.

در نوع دیگر این بیماری از دست رفتن نمک دیده نمی‌شود و تنها ابهام تناسلی در نوزادان دختر مشاهده می‌شود که البته شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. این افراد در دوران نوزادی مشکلاتی چون مبتلایان به نوع از دست دهنده نمک را ندارند. اما در این افراد افزایش فعالیت آندروژن‌ها  و رشد سریع  در دوران کودکی در دختران و پسران، و  همچنین کامل شدن زود رس اندام‌های حنسی همراه با رشد زودهنگام مو در ناحیه تناسلی مشاهده می‌شود.

در نوع خفیف وغیر کلاسیک بیماری نیز علائم رشد سریع  و همچنین رشد زودهنگام مو در ناحیه تناسلی در دوره زمانی از اوائل کودکی تا بلوغ مشاهده می‌شود.  دختران مبتلا به این نوع CAH در بدو تولد صفات مردانه را نشان نمی‌دهند. بعضی از دختران مبتلا نازا هستند. نازایی در مردان کمتر مشاهده می‌شود.

این بیماری در 98 درصد موارد ناشی از نقص آنزیم 21-هیدروکسیلاز (21-OHD) است. در اثر این نقص آنزیمی تولید هورمون کورتیزول و در کسانی که نمک از دست می‌دهند هورمون‌های حفظ نمک در بدن مختل می‌شود. این هورمون‌ها از غدد فوق کلیوی ترشح ‌می‌شوند. کورتیزول هورمونی است که مسئول نگهداری ذخیره انرژی بدن، قند خون و کنترل کننده پاسخ بدن به استرس‌ها است. هورمون‌های حفظ نمک نیز در نگهداری تعادل نمکی – آبی بدن موثر هستند.

نحوه توارث این بیماری به صورت اتوزومال مغلوب است. در این حالت هر دو والد باید ناقل بیماری باشند. ناقلین به کسانی گفته می‌شود که حامل ژن بیمار و ژن سالم هستند و خود هیچ علامتی از بیماری را ندارند.

زمانی که دو فرد ناقل با یکدیگر ازدواج کنند به احتمال 25 درصد فرزندشان هر دو ژن بیمار را به ارث برده و  بیمار خواهد شد.

از روش‌های تشخیص این بیماری انجام آزمایش ژنتیکی روی ژن تولید کننده آنزیم 21-هیدروکسیلاز  است. این ژن CYP21  نام دارد و همراه با پسودو ژن (ژن کاذب) CPY21P در بازوی کوتاه کروموزم 6 (6p21.3) در لوکوس MHC در کنار ژن‌های HLA قرار دارند.

CYP21 و CYP21P هر دو ده اگزون دارند و 98 درصد با یکدیگر تشابه دارند.  نزدیک بودن و تشابه این دو ژن احتمال بروز جهش‌های ناشی از کراسینگ اور نامساوی را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر بررسی ژنتیکی نقص های آنزیم 21-هیدروکسیلاز را مشکل می‌سازد اکثریت موتاسیون‌های این ژن به صورت حذف و تبدیل شدن (conversion) است.

در این آزمایشگاه برای بررسی جهش‌های این ژن از روش توالی یابی استفاده می‌شود. در این روش با استفاده از پرایمر‌های اختصاصی قطعات  ژن  CYP21 تکثیر می‌شود. سپس این قطعات توالی یابی می‌شوند.

 

نام بیماری

هیپرپلازی آدرنال مادرزادی

نقص 21 هیدروکسیلاز

نفص CYP21

ژن مورد بررسی

CYP21

نوع نمونه درخواستی

مرحله اول: 6 میلی لیتر خون محیطی از کودکان و بزرگسالان  در دو شیشه مجزا هر کدام 3 میلی لیتر.

مرحله دوم: 20 میلی گرم نمونه از پرزهای جنینی یا 20 میلی لیتر از مایع آمنیوتیک جنینی.

شرایط نگهداری

نمونه‌های خون همراه با EDTA در لوله‌های مخصوص آزمایشگاه گرفته می‌شوند و باید در جای خنک نگهداری شده و از یخ زدگی محافظت شوند.

نمونه های جنینی باید در اسرع وقت به آزمایشگاه ارسال شوند.

یادآوری: نمونه‌گیری  از جنین باید توسط پزشک متخصص و با هماهنگی آزمایشگاه انجام گیرد.

افراد مورد بررسی

مرحله اول: افراد مبتلا با علائم مشابه هیپرپلازی آدرنال مادرزادی  جهت تشخیص نهایی.

افراد خانواده فرد مبتلا که احتمال دارد ناقل باشند.

مرحله دوم: جنین درصورتیکه نوع جهش والدین از قبل مشخص شده باشد.

زمان مراجعه

مرحله اول: قبل از ازدواج یا قبل از بارداری

مرحله دوم: هفته 10 تا 12 بارداری

روش آزمایشگاهی

استخراج DNA، آزمایش PCR و توالی یابی.

زمان تقریبی انجام آزمایش

مرحله اول: سه هفته

مرحله دوم: یک تا دو هفته

 

آزمایشگاه ژنتیک پزشکی تهران

ساعات کاری: شنبه تا چهارشنبه 7:30 صبح تا19:30 شب پنج شنبه 7:30 صبح تا 15:30 ظهر

عکس ها